Mục lục bài viết
Đường cơ sở là ranh giới phía ngoài của nội thủy và là ranh giới phía trong của lãnh hải. Đường cơ sở do quốc gia ven biển tự xác định phù hợp với quy định của Công ước luật biển năm 1982. Bài viết phân tích các vấn đề liên quan đến đường cơ sở theo quy định luật biển quốc tế hiện đại, cụ thể:
1. Quy định chung về đường cơ sở trong luật biển quốc tế
Đường cơ sở có vai trò rất quan trọng vì nếu không xác định được đường cơ sở thì cũng không thể xác định được chiều rộng của vùng lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Việc xác định vị trí của đường cơ sở cũng có thể làm cho các vùng biển khác của quốc gia được mở rộng hoặc thu hẹp.
Công ước luật biển năm 1982 cũng như thực tiễn xác định đường cơ sở của các quốc gia trên thế giới cho thấy có hai phương pháp xác định đường cơ sở chủ yếu: phương pháp đường cơ sở thông thường và phương pháp đường cơ sở thẳng. Căn cứ vào địa hình bờ biển của mình, Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã áp dụng phương pháp đường cơ sở thẳng để xác định đường cơ sở của mình
Do địa hình bờ biển của các quốc gia rất phức tạp và khác nhau, mặt khác, việc xác định đường cơ sở lại do chính quốc gia ven biển tự tiến hành nên để tránh tình trạng việc xác định đường cơ sở có thể làm cho một khu vực lãnh hải trở thành nội thủy hay một vùng biển trở thành lãnh hải, Công ước Luật biển năm 1982 đã có những điều khoản quy định tương đối chỉ tiết về các phương pháp xác định đường cơ sở cho các quốc gia có biển.
2. Định nghĩa đường cơ sở trong luật biển quốc tế
Theo quy định của UNCLOS 1982, đường cơ sở là căn cứ quan trọng xác định ranh giới các vùng biển thuộc chủ quyền (nội thủy, lãnh hải, vùng nước quần đảo) và các vùng biển thuộc quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia (tiếp giáp lãnh hải, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa). Trên thực tế, UNCLOS 1982 không đưa ra một định nghĩa chung nhất về đường cơ sở mà chỉ đề cập đến định nghĩa về đường cơ sở phụ thuộc vào từng phương pháp nhất định.
Trong cuốn “Các định nghĩa của Luật biển: Những điều khoản không được xác thực trong Công ước Luật biển 1982”, tác giả George K. Walker đã giải thích rằng, đường cơ sở có thể hiểu là một đường biên tại đó giới hạn ngoài cùng của lãnh hải cũng như giới hạn của quyền tài phán của quốc gia ven biển sẽ được xác định. Hay trong tài liệu chuẩn bị cho Hội nghị Luật biển lần thứ 3 của Văn phòng Liên hợp quốc về Luật biển và đại dương, định nghĩa về đường cơ sở cũng được giải thích là đường để xác định giới hạn về phía biển của lãnh hải và các vùng biển khác thuộc quyền tài phán của quốc gia. Như vậy, hiểu cách chung nhất, thì đường cơ sở của quốc gia ven biển chính là căn cứ để xác định các vùng biển của quốc gia ven biển, nó chính là đường ranh giới trong của lãnh hải và là ranh giới ngoài của nội thuỷ. Xác định đường cơ sở là hành vi pháp lý đơn phương của quốc gia ven biển trên cơ sở phù hợp với các quy định của Luật biển quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
